تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری به‌طور مداوم در معرض دو نوع شوک قرار دارند: شوک آلی (ناشی از تخلیه غیرمجاز فاضلاب صنعتی) و شوک هیدرولیکی (ناشی از بارندگی، نشت شبکه یا حوادث در خطوط جمع‌آوری). این شوک‌ها می‌توانند پایداری فرآیند لجن فعال برگشتی را مختل کنند.
اثرات شوک هیدرولیکی:
افزایش ناگهانی دبی ورودی باعث کاهش زمان ماند هیدرولیکی، شست‌وشوی زیست‌توده (خروج MLSS)، افت اکسیژن محلول، اختلال در ته‌نشینی و کاهش راندمان نیتریفیکاسیون می‌شود. شوک‌های متوسط (۱.۵ تا ۳ برابر دبی معمول) معمولاً طی ۱ تا ۴ روز جبران می‌شوند، اما شوک‌های شدید (بیش از ۴.۵ برابر) می‌توانند تا بیش از یک هفته اثر بگذارند.
اثرات شوک آلی:
افزایش ناگهانی غلظت BOD/COD نسبت M/F را بالا می‌برد، تولید محصولات میکروبی محلول (SMP) را افزایش می‌دهد و می‌تواند به رشد باکتری‌های رشته‌ای و پدیده بالکینگ منجر شود. در شوک‌های شدید (۴ برابر بار عادی)، COD پساب می‌تواند به بیش از ۶۰۰ میلی‌گرم بر لیتر برسد و بازیابی سیستم تا ۵ روز طول بکشد.
تجربه میدانی در تصفیه‌خانه‌های شماره ۲ و ۳ قم:
در ورودی تصفیه‌خانه‌ها آنالایزر pH نصب شده و فاضلاب‌های با pH، رنگ یا بوی غیرعادی توسط اپراتور بای‌پس می‌شوند. اما برخی فاضلاب‌های صنعتی با COD بالا (مانند یک مورد با COD حدود ۹۲۸ میلی‌گرم بر لیتر و بوی نفت) بدون تغییر محسوس در pH یا رنگ وارد سیستم شده‌اند و باعث مرگ باکتری‌ها، تولید کف در هوادهی، و خروج فلاک از سرریز ته‌نشینی ثانویه شده‌اند. مشاهدات میکروسکوپی نیز غلبه فلاژله‌ها و آمیب‌ها را در زمان شوک آلی نشان داده است. در یک رویداد شوک هیدرولیکی نیز فرار لجن از سرریز ته‌نشینی ثانویه در تصفیه‌خانه شماره ۲ ثبت شده است.
راهکارهای مقابله:
برای شوک آلی، افزایش دفع لجن اولیه و مازاد و پایش روزانه پارامترهای DO، SV، MLSS، MLVSS و F/M توصیه می‌شود. برای شوک هیدرولیکی، اولویت با پیشگیری از تکرار شوک و پایش مستمر همین پارامترهاست.
نتیجه‌گیری:
شوک‌های هیدرولیکی عمدتاً از طریق شست‌وشوی فیزیکی زیست‌توده اثر می‌گذارند، در حالی‌که شوک‌های آلی از طریق مرگ باکتری‌ها و تولید مواد پلیمری خارج‌سلولی کیفیت پساب را کاهش می‌دهند. ترکیب دو شوک می‌تواند به اختلال طولانی‌مدت سیستم، به‌ویژه در راکتورهای SBR یا با بار بالا، منجر شود.
نویسنده: فاطمه پیروزفر — واحد فرآیند تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شماره ۲ و ۳ شهر قم
برای دریافت متن کامل مقاله، لطفاً به ایمیل info@nilab-sanat.com پیام دهید.